Azərbaycan Respublikasında pasiyentin hüquqları: qanunvericilik çərçivəsi

Azərbaycan Respublikasında pasiyentin hüquqları Konstitusiya, səhiyyə sahəsini tənzimləyən qanunlar və normativ-hüquqi aktlar əsasında qorunur. Palliativ yardım göstərilərkən bu hüquqların təmin olunması həm tibbi, həm də hüquqi öhdəlik hesab olunur.

Konstitusion əsaslar

Azərbaycan Respublikası Konstitusiyası pasiyent hüquqlarının əsas hüquqi dayağıdır.

AR Konstitusiyasının 38-ci maddəsi
 Hər kəsin sağlamlığını qorumaq və tibbi yardım almaq hüququ vardır. Dövlət səhiyyənin inkişafını təmin edir və tibbi yardımın əlçatanlığını dəstəkləyir.

Bu maddə palliativ yardım daxil olmaqla bütün tibbi xidmətlərin hüquqi əsasını təşkil edir və dövlətin pasiyentin sağlamlıq hüququna təminat verdiyini təsdiqləyir.

“Əhalinin sağlamlığının qorunması haqqında” Qanun

Bu qanun pasiyent hüquqlarını birbaşa tənzimləyən əsas normativ aktdır və palliativ yardıma tam şəkildə şamil olunur.

Pasiyentin əsas hüquqları

Qanuna əsasən pasiyent aşağıdakı hüquqlara malikdir:

• Tibbi yardım almaq hüququ
  Pasiyent tibbi göstərişlər əsasında keyfiyyətli və təhlükəsiz tibbi yardım almaq hüququna malikdir. 
• Hörmət və ləyaqətlə rəftar olunmaq hüququ
  Tibbi personal pasiyentə qarşı etik davranmalı, onun insan ləyaqətinə hörmət göstərməlidir. 
• Məlumat almaq hüququ
  Pasiyent öz sağlamlıq vəziyyəti, diaqnozu, xəstəliyin gedişi, müalicə və qulluq üsulları barədə aydın və başa düşülən məlumat almaq hüququna malikdir. 
• Məlumatlı razılıq hüququ
  Tibbi müdaxilə yalnız pasiyentin (və ya qanuni nümayəndəsinin) məlumatlı razılığı əsasında aparıla bilər. 
• Tibbi müdaxilədən imtina hüququ
  Pasiyent istənilən tibbi müdaxilədən imtina etmək hüququna malikdir. Bu imtina sənədləşdirilməli və pasiyentin qərarına hörmət edilməlidir. 

Tibbi məlumatların məxfiliyi

Azərbaycan qanunvericiliyi tibbi sirrin qorunmasını ciddi şəkildə tələb edir.

• “Əhalinin sağlamlığının qorunması haqqında” Qanun
  Pasiyentin sağlamlıq vəziyyəti, diaqnozu və müalicəsi ilə bağlı məlumatlar tibbi sirr hesab olunur və yalnız pasiyentin razılığı ilə açıqlana bilər. 
• “Fərdi məlumatlar haqqında” Qanun
  Pasiyentin tibbi məlumatları fərdi məlumatlar kateqoriyasına daxildir və onların toplanması, saxlanması və ötürülməsi xüsusi hüquqi qaydalara tabedir. 

Bu müddəalar palliativ yardım alan pasiyentlərin şəxsi həyatının qorunmasına xidmət edir.

Yetkinlik yaşına çatmayan və qərarvermə qabiliyyəti olmayan pasiyentlər

Qanunvericiliyə əsasən:

• Yetkinlik yaşına çatmayanların hüquqları valideynlər və ya qanuni nümayəndələr vasitəsilə həyata keçirilir.
• Şüur vəziyyəti qərarverməyə imkan verməyən pasiyentlər üçün qərarlar qanuni nümayəndə tərəfindən qəbul edilir.

Lakin bu hallarda belə, pasiyentin maraqları və mümkün iradəsi əsas götürülməlidir. Bu yanaşma xüsusilə uşaq palliativ yardımında mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Tibb işçilərinin hüquqi məsuliyyəti

Azərbaycan qanunvericiliyi tibb işçilərinə aşağıdakı öhdəlikləri qoyur:

• pasiyentin hüquqlarına hörmət etmək,
• etik və peşəkar davranmaq,
• tibbi sənədləşməni düzgün aparmaq,
• pasiyentin məlumatlı razılığını təmin etmək.

Pasiyentin hüquqlarının pozulması inzibati, mülki və cinayət məsuliyyəti yarada bilər. Bu da palliativ yardımdə hüquqi savadlılığın əhəmiyyətini artırır.

Palliativ yardım kontekstində hüquqi boşluqlar və inkişaf ehtiyacı

Hazırda Azərbaycan qanunvericiliyində palliativ yardım anlayışı ümumi səhiyyə çərçivəsində tənzimlənir. Beynəlxalq təcrübəyə uyğun olaraq:

• palliativ yardıma dair ayrı normativ sənədlərin hazırlanması,
• evdə palliativ yardımın hüquqi statusunun gücləndirilməsi,
• ağrı nəzarətinə çıxışın normativ şəkildə genişləndirilməsi   tövsiyə olunur.

Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi pasiyentin hüquqlarını qorumaq üçün möhkəm hüquqi baza yaradır. Palliativ yardım bu hüquqların real həyatda tətbiq olunduğu ən həssas sahələrdən biridir. Qanunvericiliyin düzgün tətbiqi pasiyentin ləyaqətinin qorunmasına, tibb işçilərinin hüquqi təhlükəsizliyinə və xidmətin keyfiyyətinə birbaşa təsir göstərir.