Palliativ yardımda simptomlara nəzarətin məqsədi xəstəliyi sağaltmaq deyil, pasiyentin özünü daha rahat hiss etməsini və həyat keyfiyyətinin yaxşılaşdırılmasını təmin etməkdir. Aşağıda ən çox rast gəlinən simptomlar və onların idarə olunması yolları izah edilir.

 

Ağrıya nəzarət

Ağrı palliativ yardım alan pasiyentlərin ən çox qarşılaşdığı və həyat keyfiyyətini ciddi şəkildə azaldan problemlərdən biridir. Ağrı yalnız fiziki hiss deyil; o, emosional, sosial və psixoloji aspektləri də əhatə edir. Buna görə də palliativ yardımdakı ağrı nəzarəti kompleks və multidissiplinar yanaşma tələb edir.

Ağrının qiymətləndirilməsi müntəzəm və sistemli şəkildə aparılmalıdır. Pasiyentin subyektiv

ağrı hissi əsas göstəricidir və vizual-analog şkala, rəqəmsal şkala kimi alətlərdən istifadə olunur.

Dərman müalicəsində Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) “ağrı pilləkəni” prinsipi əsas

götürülür. Bu yanaşma yüngül ağrı üçün qeyri-opioid dərmanlardan başlayaraq, güclü ağrılar

üçün opioid analgetiklərə qədər mərhələli müalicəni nəzərdə tutur.

Qeyri-dərman üsulları – masaj, nəfəs məşqləri, relaksasiya texnikaları, psixoloji dəstək və

mənəvi yardım – dərman müalicəsini tamamlayır. Ağrı nəzarətinin məqsədi pasiyentin mümkün qədər aktiv və ləyaqətli həyat sürməsinə şərait yaratmaqdır.

• Ağrı bədənin verdiyi siqnaldır və palliativ yardımda “normal hal” kimi qəbul edilməməlidir.
• Düzgün yanaşma ilə əksər ağrılar nəzarət altına alına bilər.
• Ağrı başladıqdan sonra deyil, müntəzəm vaxtlarda verilən dərmanlar daha effektlidir.
• Ağrının şiddətini 0–10 arası qiymətləndirin və dəyişiklikləri qeyd edin.
• Bədəni rahat vəziyyətdə saxlamaq, isti və ya soyuq kompres (həkim məsləhəti ilə) kömək edə bilər.
• Sakit musiqi, nəfəs məşqləri və masaj ağrını azalda bilər.
• Ağrı güclənərsə və ya dəyişərsə, mütləq tibb işçisinə məlumat verin.

Təngnəfəslik

Təngnəfəslik havanın çatmaması hissi ilə xarakterizə olunan və pasiyentdə narahatlıq, həyəcan və qorxu yarada bilən vəziyyətdir. Sakit yanaşma, düzgün qulluq və vaxtında tədbirlər bu hissin azalmasına kömək edə bilər.

• Pasiyentin yarımoturaq vəziyyətdə yerləşdirilməsi nəfəsalmanı yüngülləşdirə bilər.
• Pasiyentin olduğu otaqda təmiz hava axını və adekvat havalandırma təmin edilməlidir.
• Pasiyentə yavaş və dərin nəfəsalma məşqləri öyrədilməlidir.
• Üz nahiyəsinə yönəldilmiş sərin hava axını (məsələn, ventilyator vasitəsilə) rahatlaşdırıcı təsir göstərə bilər.
• Dar və sıx geyimlərdən çəkinmək tövsiyə olunur.
• Təngnəfəslik qəfil başladıqda, şiddətləndikdə və ya göyərmə, sinə ağrısı, huşun pozulması ilə müşayiət olunduqda dərhal tibbi yardıma müraciət edilməlidir.

Ürəkbulanma

Ürəkbulanma palliativ pasiyentlərdə tez-tez rast gəlinən simptomlardan biridir və xəstəliyin özü, qəbul edilən dərmanlar və ya həzm sistemi pozğunluqları ilə əlaqəli ola bilər. Uzunmüddətli ürəkbulanma qida qəbulunun azalmasına, halsızlığa və ümumi vəziyyətin pisləşməsinə səbəb ola bilər.

• Az miqdarda, lakin tez-tez qidalanmaq tövsiyə olunur.
• Yağlı, ağır, kəskin qoxulu və ədviyyatlı qidalardan uzaq durmaq məqsədəuyğundur.
• Yeməkdən dərhal sonra uzanmamaq tövsiyə edilir.
• Sərin və təravətləndirici içkilər ürəkbulanmanın azalmasına kömək edə bilər.
• Otağın yaxşı havalandırılması və kəskin qoxuların azaldılması faydalı ola bilər.
• Pasiyentin qəbul edə bildiyi yüngül və asan həzm olunan qidalara üstünlük verilməlidir.
• Ürəkbulanma davamlı olduqda və ya qusma ilə müşayiət edildikdə həkim tərəfindən təyin olunmuş dərmanlar vaxtında qəbul edilməli və tibbi məsləhət alınmalıdır.

Yuxu pozuntuları

Yuxusuzluq, tez-tez oyanma və qeyri-keyfiyyətli yuxu palliativ pasiyentlərdə geniş yayılmış problemlərdəndir. Bu hallar həm fiziki simptomlar, həm də emosional gərginlik, narahatlıq və ağrı ilə əlaqəli ola bilər. Keyfiyyətli yuxunun təmin olunması pasiyentin ümumi rahatlığı və həyat keyfiyyəti üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.

• Gün ərzində qısa, lakin həddindən artıq olmayan istirahət fasilələri təşkil edilməlidir.
• Axşam saatlarında sakit və rahat mühit yaradılmalı, səs-küy minimuma endirilməlidir.
• Yatmazdan əvvəl televizor, telefon və digər elektron cihazlardan istifadənin məhdudlaşdırılması tövsiyə olunur.
• Rahat yataq, uyğun otaq temperaturu və zəif işıqlandırma yuxu keyfiyyətini yaxşılaşdıra bilər.
• Axşam saatlarında ağır qida və kofeinli içkilərin qəbulundan çəkinmək məqsədəuyğundur.
• Ağrı, narahatlıq və digər simptomların nəzarətdə saxlanılması yuxunun yaxşılaşmasına kömək edir.
• Yuxu pozuntuları davamlı olduqda və pasiyentin gündəlik vəziyyətinə təsir etdikdə tibbi məsləhət alınmalıdır.